مقدمه اين پنجمين و آخرين جلد از كتاب تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى است كه متأسفانه پس از درگذشت نگارنده آن ، دكتر محمد محمدى ملايرى ، به انجام مىرسد . دكتر محمدى بيش از شصت سال از حيات علمى و فرهنگى خود را به تحقيق و بررسى در اين زمينه گذرانيد . دكتر محمدى در مقدمه جلد يكم چنين نوشت : « مراد از انتقال در اينجا انتقال قدرت سياسى و نظامى دولت ساسانى به دولت خلفا نيست كه در مدتى كوتاه صورت گرفته ، بلكه انتقال تمدن و فرهنگ ملت ايران است از عصرى با ويژگيهاى خاص خود به عصر ديگرى كه در آن در اثر برخورد با عوامل ديگر ، و در مسير تحول تدريجى و تاريخى خود ، ويژگيهاى ديگرى هم يافته و به مقتضاى اوضاع و احوالى كه بر آن گذشته به شكلى ديگر يا به زبانى ديگر هم درآمده ، و به همين سبب بسيارى از بخش‌هاى مهم و اساسى آن را پرده‌اى از ابهام ناشى از تعريب پوشانده ، و بخش‌هاى ديگرى از آن هم در تاريكىهاى تاريخ باقىمانده است كه همه آنها براى شناخته شدن در انتظار پژوهشگران دانشمند و دل‌آگاهى هستند تا به پايمردى آنان پرده‌هاى ابهام كنار روند و از تاريكىهاى تاريخ به صحنه بحث و